पूर्णांक – 80 | समय – 3 घंटे
वस्तुनिष्ठ प्रश्न (2 अंक प्रत्येक)
प्रश्न 1. देव्याः जसगीतम् च प्रसिद्धे –
उत्तर: (ब) सेवागीतं
प्रश्न 2. स्वकीयं जीवनं सूज्यन्ति –
उत्तर: (ब) उत्सवमयं
प्रश्न 3. मानव जीवने महत्वपूर्ण अस्ति –
उत्तर: (ब) अनुशासनं
प्रश्न 4. आचार्यः किमं मूर्तिः अस्ति –
उत्तर: (ब) ब्रह्मणः
प्रश्न 5. डॉ. राधाकृष्णन् आसीत् –
उत्तर: (स) दार्शनिकः
प्रश्न 6. ‘सुतः’ इति पदस्य पर्यायपदम् अस्ति –
उत्तर: (ब) पुत्रः
अति लघु उत्तरीय प्रश्न (2 अंक प्रत्येक)
प्रश्न 7. अस्माकं राज्यं कीदृशम् अस्ति?
उत्तर: अस्माकं राज्यं प्रजातान्त्रिकम् अस्ति।
प्रश्न 8. फाल्गुनमासस्य प्रसिद्धगीतं लिखतु।
उत्तर: फागगीतम्।
प्रश्न 9. अनुशासनेन किं संवर्ध्यते?
उत्तर: अनुशासनेन शीलं, सत्यं, विनयश्च संवर्ध्यते।
प्रश्न 10. माता कस्याः मूर्तिः?
उत्तर: माता पृथिव्याः मूर्तिः।
प्रश्न 11. संधि विच्छेद कर प्रकार लिखिए –
| सन्धि पद | विच्छेद | प्रकार |
|---|---|---|
| (1) सर्वाधिकं | सर्व + अधिकं | विसर्ग सन्धि |
| (2) पालनमेव | पालनम् + एव | अनुनासिक सन्धि |
| (3) गीतमस्ति | गीतम् + अस्ति | अनुनासिक सन्धि |
| (4) इत्युच्यते | इति + उच्यते | यण् स्वर सन्धि |
लघु उत्तरीय प्रश्न (4 अंक प्रत्येक)
प्रश्न 12. रिक्त स्थान की पूर्ति कीजिए – (भवेद्, द्वारम्, देश-रक्षा-बलं)
- प्रभो! देश-रक्षा-बलं मे प्रयच्छ।
- सुखैः पूर्णमेतद् भवेद् भारतं मे।
- अनुशासनम् उन्नतेः द्वारम् अस्ति।
प्रश्न 13. पाठ्यपुस्तक से याद किया कोई 1 श्लोक लिखो।
उत्तर:
नमन्ति फलिनो वृक्षाः नमन्ति गुणिनो जनाः।
शुष्कवृक्षाश्च मूर्खाश्च न नमन्ति कदाचन।।
प्रश्न 14. उचित संबंध जोड़िए –
| क्र. | पद | सही संबंध |
|---|---|---|
| (1) | सप्तैताः | मातरः |
| (2) | फागगीतम् | फाल्गुन मासे |
| (3) | भाँवरगीतम् | विवाह संस्कारे |
| (4) | नमन्ति | गुणिनो जनाः |
दीर्घ उत्तरीय प्रश्न (6 अंक प्रत्येक)
प्रश्न 15. संस्कृत में अनुवाद कीजिए –
- आचार्य ब्रह्मा का रूप है। → आचार्यः ब्रह्मणः मूर्तिः अस्ति।
- उन्होंने देश की सेवा की थी। → तेन देशस्य सेवा कृता आसीत्।
- सुख-दुःख समान हैं। → सुख-दुःखे समाने स्तः।
- मानव शांति चाहता है। → मानवः शान्तिं इच्छति।
- सब सुखी हों। → सर्वे सुखिनः भवन्तु।
प्रश्न 16. अपने बारे में संस्कृत में 5 वाक्य लिखिए।
उत्तर:
- मम नाम ______ अस्ति।
- अहं अष्टमकक्षायां पठामि।
- मम विद्यालयं ______ नाम्ना प्रसिद्धम् अस्ति।
- अहं प्रतिदिनं विद्यालयं गच्छामि।
- मम प्रियः विषयः संस्कृतम् अस्ति।
प्रश्न 17. निम्न श्लोक का हिन्दी में अर्थ लिखो (कोई 1) –
श्लोक 1:
सत्यं माता पिता ज्ञानं धर्मो भ्राता दया सखा।
शान्तिः पत्नी क्षमा पुत्रः षडेते मम बान्धवाः।।
हिन्दी अर्थ: सत्य मेरी माता है, ज्ञान पिता है, धर्म भाई है, दया मित्र है, शान्ति पत्नी है और क्षमा पुत्र है। ये छह मेरे बान्धव (परिवार) हैं।
अथवा
श्लोक 2:
नमन्ति फलिनो वृक्षाः नमन्ति गुणिनो जनाः।
शुष्कवृक्षाश्च मूर्खाश्च न नमन्ति कदाचन।।
हिन्दी अर्थ: फलदार वृक्ष झुक जाते हैं, गुणवान लोग झुक जाते हैं। सूखे वृक्ष और मूर्ख लोग कभी नहीं झुकते।
