(वस्तुनिष्ठ प्रश्न) — 6 × 2 = 12 अंक
प्रश्न 1. भारतदेशे यथा देवीनां पूजनं भवति तथैव धेनूनाम् अत्र पूजनं भवति।
उत्तर: अव्ययपदम् — यथा, तथैव, अत्र
प्रश्न 2. अन्नस्य कियन्महत्त्वं वयं जानीमः एव।
उत्तर: अव्ययपदम् — कियत्, एव
प्रश्न 3. गावो ममाग्रतो नित्यं गावः पृष्ठत एव च।
उत्तर: अव्ययपदम् — नित्यम्, एव, च
प्रश्न 4. गौः केवलं भारतस्य माता न अपितु विश्वस्य माता अस्ति।
उत्तर: अव्ययपदम् — केवलम्, न, अपितु
प्रश्न 5. माता दुःखं सोढ्वा अपि पुत्रं रक्षति।
उत्तर: अव्ययपदम् — अपि
प्रश्न 6. धेनूनाम् अत्र पूजनं भवति।
उत्तर: अव्ययपदम् — अत्र
(अति लघुउत्तरीय प्रश्न)
प्रश्न 7. उदाहरण देखकर परस्पर वाक्य जोड़िए — 4 अंक
| वाक्य | जोड़ा |
|---|---|
| 1. त्वम् बालिका असि। | युवाम् बालिके स्थः। |
| 2. त्वम् बालिका असि। | आवां शिक्षकौ स्वः। |
| 3. अहं गायकः अस्मि। | युवां चिकित्सकौ स्थः। |
| 4. त्वम् छात्रः असि। | आवां तन्त्रज्ञौ स्वः। |
प्रश्न 8. अस्मद् (अहम्) सर्वनाम शब्द रूप लिखिए — 4 अंक
| एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|
| अहम् | आवाम् | वयम् |
प्रश्न 9. निम्नलिखित शब्द कौन-कौन से वर्णों से मिलकर बना है? — 4 अंक
| शब्द | वर्ण विभाग |
|---|---|
| सरस्वती | स् + अ + र् + अ + स् + व् + अ + त् + ई |
| वाक्यम् | व् + आ + क् + य् + अ + म् |
| मातृणाम् | म् + आ + त् + ऋ + ण् + आ + म् |
| प्रगतिः | प् + र् + अ + ग् + अ + त् + इ + : |
| संयमः | स् + अं + य् + अ + म् + अ + : |
| संवादः | स् + अं + व् + आ + द् + अ + : |
| राम | र् + आ + म् + अ |
| सीता | स् + ई + त् + आ |
| एकैकः | ए + क् + ऐ + क् + अ + : |
| चिकित्सा | च् + इ + क् + इ + त् + स् + आ |
| संस्कृतम् | स् + अं + स् + क् + ऋ + त् + अ + म् |
प्रश्न 10. एतद् (एषः) का प्रयोग कीजिए — 4 अंक
| एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|
| सीता | सीते | सीताः |
प्रश्न 11. सर्वनाम का प्रयोग कीजिए (तद्) — 4 अंक
| एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|
| शुकः | शुकौ | शुकाः |
(लघु उत्तरीय प्रश्न)
प्रश्न 12. निम्नलिखित वर्ण कौन-कौन से वर्णों से मिलकर बना है? — 6 अंक
| संयुक्त वर्ण | वर्ण विभाग |
|---|---|
| य | इ + अ |
| व | उ + अ |
| र | ऋ + अ |
| क्ष | क् + ष् + अ |
| त्र | त् + र् + अ |
| ज्ञ | ज् + ञ् + अ |
| क | क् + अ |
| च | च् + अ |
| प | प् + अ |
| म | म् + अ |
प्रश्न 13. संस्कृत में कितने स्वर होते हैं? उदाहरण सहित लिखिए। — 6 अंक
उत्तर: संस्कृत में स्वर 13 होते हैं —
अ, आ, इ, ई, उ, ऊ, ऋ, ॠ, ऌ, ॡ, ए, ऐ, ओ, औ
(इन्हें 9 या 11 भी कहा जाता है, परम्परा के अनुसार)
उदाहरण: अ (अजः), आ (आम्रम्), इ (इतिः), ई (ईशः), उ (उदरम्), ऊ (ऊर्णा), ऋ (ऋषिः), ए (एकः), ऐ (ऐरावतः), ओ (ओष्ठः), औ (औषधम्)।
प्रश्न 14. परस्पर सम्बद्ध पदानि संयोजयन्तु — 6 अंक
| पद | क्रिया |
|---|---|
| 1. कमलम् | विकसति |
| 2. लेखकः | लिखति |
| 3. फलम् | पतति |
| 4. नर्तकी | नृत्यति |
| 5. चालकः | चालयति |
| 6. गायिका | गायति |
(दीर्घ उत्तरीय प्रश्न)
प्रश्न 15. उदाहरणानुगुणम् अधोलिखितेषु वाक्येषु पट्टिकातः उचितैः पदैः रिक्तस्थानानि पूरयन्तु। — 10 अंक
( पद विकल्प: त्वं, युवां, यूयं, अहम्, आवां, वयं )
| वाक्य | उत्तर |
|---|---|
| (क) …………… शिक्षकौ स्वः। | युवाम् |
| (ख) मञ्चे …………… नर्तक्यः स्थ। | यूयम् |
| (ग) अत्र …………… अस्मि। | अहम् |
| (घ) सभायां …………… गायिके स्थः। | युवाम् |
| (ङ) विद्यालये …………… स्मः। | वयम् |
| (च) वैद्यालये …………… चिकित्सिका असि। | त्वम् |
प्रश्न 16. अस्मद् अथवा युष्मद्-शब्द लिखिए। — 10 अंक
| पुरुष | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| अस्मद् (उत्तम पुरुष) | अहम् | आवाम् | वयम् |
| युष्मद् (मध्यम पुरुष) | त्वम् | युवाम् | यूयम् |
प्रश्न 17. निम्न प्रश्नों के उत्तर लिखिए — 10 अंक
- शूरा: के?
उत्तर: वयं शूराः (भारतीयाः)। - वयं कीदृशमानसाः स्मः?
उत्तर: वयं दृढमानसाः स्मः। - वयं कीदृशचिन्तकाः स्मः?
उत्तर: वयं शुभचिन्तकाः स्मः। - वयं कुत्र अतिनिश्चला: स्मः?
उत्तर: वयं समराङ्गणे अतिनिश्चलाः स्मः। - वयं विजयार्थिनः कुत्र यामः?
उत्तर: वयं विजयार्थिनः समराङ्गणं यामः।
