तिमाही परीक्षा कक्षा 8 संस्कृत मॉडल उत्तर 2026–27
वस्तुनिष्ठ प्रश्न (2 अंक प्रत्येक)
प्रश्न 1. सीमन्त संस्कारावसरे गेय गीतम् –
उत्तर: (स) सधौरी गीतम्
प्रश्न 2. सत् + जनः में संधि है –
उत्तर: (द) व्यंजन संधि
प्रश्न 3. शिक्षक दिवसः स्मरणीयम् –
उत्तर: (द) डा. राधाकृष्णन
प्रश्न 4. सिरपुरस्य राजधानी आसीत् –
उत्तर: (ख) दक्षिण कौशल
प्रश्न 5. मन्दिरस्य में विभक्ति है –
उत्तर: (अ) षष्ठी
प्रश्न 6. सिरपुरं रायपुरात् … दिशि विद्यते –
उत्तर: (ब) पूर्व
प्रश्न 7. उचित संबंध जोड़िए – (5×4=20)
| वस्तु | सही संबंध |
|---|---|
| गंधेश्वर महादेव | महानद्याः तटे |
| सप्तैताः | मातरः |
| शुकगीतम् | कार्तिक मासे |
| फागगीतम् | फाल्गुण मासे |
| पञ्चैते | पितरः |
अति लघु उत्तरीय प्रश्न
प्रश्न 8. भारतं कीदृशं भवेत्?
उत्तर: सुखैः पूर्णम् भवेत्।
प्रश्न 9. गोपालकानां गीतं किम् अस्ति?
उत्तर: बांस।
प्रश्न 10. अनुशासनम् इति शब्दः कथं निर्मितः?
उत्तर: अनु उपसर्गपूर्वकं “शास्” धातोः अनुशासनम् इति शब्दः निर्मितः।
प्रश्न 11. माता कस्याः मूर्तिः?
उत्तर: पृथिव्याः।
प्रश्न 12. गद्यांश का हिन्दी अनुवाद – (3×6=18)
धार्मिक गीतानां विविधानि रूपाणि सन्ति। यथा शिवरामकृष्णानां विवाहगीतानि लोकप्रियाणि। भक्तिगीतेषु भजनानि प्रसिद्धानि। देव्याः जससेवागीतं प्रसिद्धम्। ऋतुगीतेषु श्रावणभाद्रपदमासे भोजलीगीतं लोकप्रियाणि।
हिन्दी अनुवाद:
धार्मिक गीतों के विविध रूप हैं। जैसे शिव, राम और कृष्ण के विवाह गीत लोकप्रिय हैं। भक्ति गीतों में भजन प्रसिद्ध हैं। देवी का जससेवा गीत प्रसिद्ध है। ऋतु गीतों में श्रावण और भाद्रपद मास में भोजली गीत लोकप्रिय हैं।
प्रश्न 13. श्लोक का हिन्दी अर्थ
सत्यं माता पिता ज्ञानं धर्मो भ्राता दया सखा।
शान्तिः पत्नी क्षमा पुत्रः षडेते मम बान्धवाः।।
हिन्दी अर्थ:
सत्य मेरी माता है, ज्ञान पिता है, धर्म भाई है, दया मित्र है, शान्ति पत्नी है और क्षमा पुत्र है। ये छह मेरे बान्धव (परिवार) हैं।
प्रश्न 13 (कंठस्थ). कोई 2 सुभाषित श्लोक
- विद्याहीना न शोभन्ते निर्गन्धा इव किंशुकाः।
- नमन्ति फलिनो वृक्षाः नमन्ति गुणिनो जनाः।
प्रश्न 14. अवकाश हेतु प्रार्थना पत्र (3 दिन)
सेवायाम्,
श्रीमान् प्रधानाध्यापकः,
शा.पू.मा. विद्यालय,
[स्थान]।
विषयः – अवकाशप्रार्थनापत्रम्।
महोदयः,
सविनयं निवेदयामि यत् अहं [कारण] कारणेन त्रिदिनानि अवकाशं आवश्यकम् अस्ति। अतः मह्यं दिनाङ्क [तिथि] तः [तिथि] पर्यन्तं त्रिदिनानि अवकाशं दातुं कृपां करोतु।
भवदीयः शिष्यः,
[नाम]
कक्षा – 8
दिनाङ्कः – [तिथि]
प्रश्न 15. संस्कृत निबंध (10 वाक्य) – विद्यालयः
- विद्यालयः विद्याध्ययनस्य स्थलम् अस्ति।
- अस्माकं विद्यालयः नगरस्य मध्ये स्थितः अस्ति।
- विद्यालये बहवः कक्षाः सन्ति।
- तत्र एकः विशालः ग्रन्थालयः अपि अस्ति।
- विद्यालये क्रीडाङ्गणः अपि अस्ति।
- अस्माकं विद्यालये पञ्चचत्वारिंशत् छात्राः पठन्ति।
- शिक्षकाः छात्रान् प्रेम्णा पाठयन्ति।
- वयं प्रतिदिनं प्रार्थनां कुर्मः।
- विद्यालये अनुशासनं पालनीयम्।
- अहं मम विद्यालयम् अतीव प्रियम्।
प्रश्न 16. धातु रूप
1. गम्–धातु, लट् लकार, मध्यम पुरुष, तीनों वचन –
| वचन | रूप |
|---|---|
| एकवचन | गच्छसि |
| द्विवचन | गच्छथः |
| बहुवचन | गच्छथ |
2. पठ्–धातु, लृट् लकार, प्रथम पुरुष, तीनों वचन –
| वचन | रूप |
|---|---|
| एकवचन | पठिष्यति |
| द्विवचन | पठिष्यतः |
| बहुवचन | पठिष्यन्ति |
प्रश्न 17. (अ) संस्कृत वाक्य प्रयोग
- अहम् – अहं पुस्तकं पठामि।
- विद्यालय – अहं विद्यालयं गच्छामि।
- ग्राम्य जीवनम् – ग्राम्य जीवनं सुखकरम् अस्ति।
(ब) संख्याएँ संस्कृत में
| संख्या | संस्कृत |
|---|---|
| 16 | षोडश |
| 28 | अष्टाविंशतिः |
| 42 | द्वाचत्वारिंशत् |
| 50 | पञ्चाशत् |
| 39 | नवत्रिंशत् |
